است . و لذا در قرآن مجيد اين معنى به خداى علىّ أعلى نسبت داده شده است ، كما اينكه در گفتار خداوند : إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ « 1 » و همچنين : وَ هُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ « 2 » آمده است . « 3 » چون صحيح است كه گفته شود : خداوند از حال بندگان خود تفقّد مىكند و براى مراعات حال ايشان دائماً سركشى مينمايد ، و ليكن از ناحيهء بنده نسبت به خداوند تبارك و تعالى اين معنى صادق نيست ؛ نمىتوان گفت كه : بنده از خدا سركشى و تفقّد مىكند و دل او را بدست مىآورد . و لذا نبايد گفت كه مؤمنين نسبت به خدا مودّت دارند ، بلكه بايد گفت محبّت دارند . معناى پنجم آنكه : قُربى را به همان معنى قرابت نسب و رحِم معنى نمود ، و ليكن نه قرابت حضرت رسول أكرم بلكه قرابت خود مردم بعضى با بعض ديگر . و بنابراين معنى چنين مىشود كه : اى پيغمبر ! بگو من از شما ابداً پاداش و مزدى طلب نمىكنم مگر آنكه خود شما مردم با أرحام و أقرباى خود مودّت و محبّت كنيد . اين معنى نيز صحيح نيست ؛ زيرا معلوم است كه اسلام أرحام جاهليّت را قطع نموده و از مودّت با قوم و خويشان غير مسلمان منع كرده است . لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ . « 4 » « اى پيغمبر ! نخواهى يافت كسانى را كه به خدا و روز قيامت ايمان آورده باشند و معذلك با دشمنان خدا و رسول خدا دوستى كنند ، گرچه پدران يا

--> ( 1 ) - ذيل آيه 90 ، از سورهء 11 : هود ( 2 ) - آيه 14 ، از سورهء 85 : البروج ( 3 ) - « المفردات » طبع اوّل دفتر نشر كتاب ، ص 516 ؛ و تفسير « الميزان » ج 18 ، ص 46 ( 4 ) - قسمتى از آيه 22 ، از سورهء 58 : المجادلة